Podstawowe informacje
Niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym to świadczenia pieniężne należne państwu lub jednostkom samorządu terytorialnego, które nie mają charakteru podatków, ale wynikają z przepisów prawa publicznego i są dochodami budżetowymi. Są to przede wszystkim grzywny, mandaty, kary administracyjne, opłaty sanacyjne, bądź dotacje celowo udzielone m. in. przez jednostki samorządu terytorialnego. Podobnie jak przy zaległościach podatkowych, przy tego typu należnościach również udzielane są ulgi w ich spłacie.
Rodzaje ulgi
Podstawę prawną dla udzielania ulg w spłacie należności przez jednostki sektora finansów publicznych stanowi art. 64 ustawy o finansach publicznych. Wymienia o trzy rodzaje ulgi w spłacie należności:
- Umorzenie należności (w całości lub części). Jest to najbardziej doniosła ulga, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania.
- Odroczenie terminu spłaty należności. Ulga ta polega na wyznaczeniu nowego, późniejszego terminu wykonania zobowiązania.
- Rozłożenie spłaty należności na raty. Skutkuje możliwością wykonania zobowiązania w częściach zamiast jednorazowego wykonania.
Należy podkreślić, że obowiązujące przepisy nie wykluczają możliwości udzielenia więcej niż jednej ulgi w spłacie tej samej należności, np. umorzenia części należności i rozłożenia pozostałej części na raty.
Tryby udzielania ulg w spłacie należności
Udzielanie ulg może nastąpić w dwóch trybach. Po pierwsze z urzędu, inicjatywy jednostki sektora finansów publicznych. Ten tryb jest ograniczony wyłącznie do przypadków umarzania należności w całości i ma charakter wyjątkowy.
Po drugie, na wniosek zobowiązanego. Należy zaznaczyć, że wniosek zobowiązanego nie jest wiążący dla jednostki sektora finansów publicznych, która dysponuje swobodą uznania w zakresie istnienia przesłanek do udzielenia ulgi.
Przesłanki umorzenia należności
Umorzenie jest jedyną ulgą, którą można zastosować zarówno z urzędu, jak i na wniosek zobowiązanego. Pozostałe ulgi mogą być udzielane wyłącznie na wniosek zobowiązanego. Katalog przesłanek umorzenia całości należności z urzędu jest zamknięty. Obejmuje on okoliczności, w których:
- Osoba fizyczna zmarła, nie pozostawiając majątku podlegającego egzekucji lub pozostawiła jedynie przedmioty codziennego użytku domowego o łącznej wartości nieprzekraczającej 6000 zł.
- Osoba prawna została wykreślona z właściwego rejestru przy braku majątku do egzekucji i braku przejścia odpowiedzialności na osoby trzecie.
- Istnieje uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności, lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne.
- Jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji.
Na wniosek zobowiązanego natomiast należność może być umarzana w całości wyłącznie w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem dłużnika lub interesem publicznym.
Przesłanki odraczania albo rozłożenia spłaty należności na raty
Odroczenie terminu spłaty należności oraz rozłożenie płatności na raty mogą dotyczyć zarówno całej należności, jak i jej części. Kluczową przesłanką dla zastosowania tych ulg jest istnienie powodów o charakterze społecznym lub gospodarczym, w szczególności możliwości płatniczych zobowiązanego, które wskazują, że spłata całości należności aktualnie nie jest możliwa.